↑ Powrót do Artykuły

Muso Gonnosuke i Shinto Muso-ryu Jo jutsu

Jeśli wierzyć legendom – a jest ich więcej niż faktów jeśli chodzi o tych dwóch mistrzów walk wschodu – jedyną miyamoto musashi1osobą, której udało się pokonać Miyamoto Musashiego w pojedynku był ktoś równie orginalny i ekscentryczny jak on sam. Co więcej, dokonał tego za pomocą kija. W ten właśnie sposób Muso Gonnosuke Katsuyoshi stowrzył system sztuk walki, który podniósł zwykły drewaniany kij do rangi jednego z liczących się rodzajów broni w Japonii.

O życiu Muso Gonnosuke niewiele wiadomo naprawdę – fakty koloryzowano i upiększano, aby w ten sposób uatrakcyjnić historię. Nishioka Tsuneo, przewodniczący organizacji Seiryukai ostrzega, że wiele spośród legend dotyczących Gonnosuke to fabularyzowane powiastki stworzone długo po śmierci ich bohatera. „Po prostu nie wiemy o nim aż tyle” – twierdzi.

Udokumnetowany jest fakt, że Gonnosuke naprawdę nazywał się Hirano. Początkowo posługiwał się imieniem Gonbei. Prawdopodobnie był odległym potomkiem Kiso Kanja No Taiyu Kakumei, służącego słynnego generała Kiso Yoshinaka. Trenował Tenshin Shoden Katori Shinto-ryu u Sakurai Ohsumi No Kami Yoshikatsu, później zajął się Kashima Jikishinkage-ryu zgłębiając sekretną metodę zwaną ichi no tachi. Wedle legend, Gonnosuke brał później udział w licznych pojedynkach na terenie całej Japonii chcąc w ten sposób sprawdzić swoje umiejętności. Wygrywał zawsze. Do chwili spotkania z Miyamoto Musashim.

Należy zazanczyć, że szkoły walki kijem istniały już wcześniej, przed czasami Gonnosuke. Tenshin Shoden Katori Shinto-ryu wykorzystywało technki bojutsu używając rokushaku bo (kija o muso gonnosuke katsuyoshidługosci ok. 180 cm), podobnie Sekiguchi-ryu, Bokuden-ryu i Takeuchi-ryu. Z dziejów Bugei Ryuha Daijiten wynika, że Gonnosuke uczył się u nauczyciela Tenshin Shoden Katori Shinto-ryu i dlatego jego styl, Shinto Muso (Shindo Muso) ryu zawiera w swojej nazwie słowo Shinto (Droga Bogów).

Pojedynek z Musashim i góra Homan.

Pierwszy pojedynek Gonnosuke z Musashim miał miejsce w Keicho 10 (1605), zaledwie pięć lat po bitwie pod Sekigaharą, która położyła kres większości wojen domowych i zapoczątkowała trwający dwa wieki pokój Tokugawy. Wydarzenie to miało mieć miejsce w Akashi w prowincji Harima. Istnieją różne wersje przebiegu starcia. Jedna z nich, dość zabawną choć niezbyt intelektualnie głęboką, przedstawił w powieści „Miyamoto Musashi” Yoshikawa Eiji. Pierwsze przesłanki o takim pojedynku znajdujemy jednakże w Kaijo Monogatari, utworze powstałym 1629 roku, główne wątki które opublikowano w „Jodo Kyoshi”. Poniżej znajduje się streszczenie tego zdarzenia.

Był sobie kiedyś heihosha (mistrz sztuk walki) o imieniu Miyamoto Musashi. Od 16 roku życia brał on udział w pojedynkach i rozegrał ich w sumie około 60. W szóstym miesiącu w Akashi w prowincji Harima, spotkał Muso Gonnosuke, rosłego (180 cm), dobrze zbudowanego wojownika. Gonnosuke był uzbrojony w odachi (długi miecz), ubrany w kimono i haori z dużym hi no maru (wschodzącym słońcem). Na jego wyłogach widniał napis: „Największy mitrz sztuk walki w kraju” (heiho tenka ichi), oraz „Nihon Kaizan Muso Gonnosuke”.

nishioka tsuneo…Gonnosuke był otoczony przez grupkę uczniów (prawdopodobnie sześciu deshi), którzy towarzyszyli mu w podróży do Kyushu. Chwalił się też przed Musashim, że nie miał sobie równych. W czasie podróży najprawdopodobniej spotkał ojca Musashiego, który był Shinmen Munisai, mistrzem jutte.

„Widziałem technikę twego ojca, a twojej „nie” prowokował Musashiego. (Shinmen) Miyamoto Genshin Musashi zirytował się. Właśnie odcinał gałąź wierzby. Odpowiedział: „Widziałeś technikę mego ojca. Moja jest taka sama”. Gonnosuke nie rezygnował, dalej naciskał argumentując, że dla dobra swoich uczniów chce żeby Musashi pokazał jak walczy.

„Moje heiho nie jest na pokaz” odburknął Musashi. „Nieważne, jak zaatakujesz. I tak cię zatrzymam. Na tym polega moje heiho. Zrób co chcesz, jakąkolwiek technikę”. Gonnosuke wyciągnoł z bogato zdobionej torby drewniany miecz długości ok. 4 shaku (120 cm., dla porównania: zwykły miecz do ćwiczeń ma nieco ponad 2 shaku) i nie zwlekając zaatakował Musashiego. Musashi podniósł się z kolan i za pomocą wierzbowej gałęzi bez wysiłku zmusił Gonnosuke do wycofania się przez cały wyłożony tatami pokój, przycisnął go do ściany i uderzył lekko między brwi.

Nieco inna wersja pierwszego pojedynku pojawia się w Honcho Bugei Koden. Książka ta powstała w Shotoku 4 (1714). Watatani w przeredagowanej i opatrzonej przypisami wersji Honcho Bugei Koden zazancza, że Niteki (opiś bohaterskich czynów Musashiego stowrzony przez jego uczniów) umieszcza to wydarzenie w okresie Edo, lecz wydaje się to późniejszą zmianą. Najwcześniejszcze bowiem świadectwa o tym pojedynku pojawiły się w Kaijo Monogatari, ale było to 26 lat po śmierci Musashiego, a pojedynek umieszczono w Akashi. Opis starcia w Honcho Bugei Koden niewiele różni się od tego w Kaijo Monogatari. W tej wersji Musashi strugał z gałęzi wierzby, cinekiego kawałka drewna długości około dwóch shaku, łuk – zabawkę. Zaprosił też Gonnnosuke do pokoju, w którym mieściło się siedem i pół maty.

Możliwe, że w rzeczywistości Musashi pokonał Gonnosuke dwoma mieczami (nito), krótkim i długim, blokując jego broń za pomocą techniki juji dome. Musashi unieruchomił w ten sposób broń przeciwnika i zmusił go do poddania się lub wycofania i odpoarcia natychmiastowego kontrataku.

Gonnosuke był bez wątpienia postawnym, rosłym wojownikiem, skoro posługiwał się tak długim bokkenem albo bo. Przypisywany mu drewniany miecz w Świątyni Chikuwa ma ponad 4 shaku, 9 sun i 2 bu (ok. 1,5 m) długości. Jo Gonnosuke, jeśli mierzyć je odległością, na jaką można rozłożyć wyciągnięte na boki ramiona, musiało być nieco dłuższe niż standardowe jo używane obecnie.

Gonnosuke w każdym razie przegrał pierwszy pojedynek. Upokorzony, zaszył się w Homangu, stanowiącej część Kamado świątyni Shinto na szczycie góry Homan w prowincji Chikuzen (dzisiaj Dazaifu, prefektura Kyushu). Przez 37 dni medytował i żył jak pustelnik. Ostatniej nocy, w czasie modlitwy przed ołtarzem stracił przytomności i doznał objawienia. Jedna z wersji historii mówi, że zobaczył dziecię niebios, które powiedziało: „Okrągłym kijem poznaj suigetsu”.

Zagadkowa wizja zmusiał Gonnosuke do skrócenia kija do około 4 shaku, 2 sun i 1 bu (128 cm) długości. Dzięki temu broń ta była dłuższa niż standardowy tachi – charakterystyczny dla tego okresu długi miecz (3 shaku, 2 sun i 1 bu), ale krótsza niż długi rokoshaku bo. Wykorzystując przewagęm, jaką dawała możliwość szybkiego operowania krótki kijem, w drugi pojedynku Gonnosuke pokonał Musashiego. Nie jest do końca jasne, jak mu się to dokładnie udało, ale użycie kija w technikach dzisiejszego Shinto Muso-ryu dostarcza pewnych wskazówek. Jeśli jo zostanie zablokowane za pomocą juji-dome, łatwo jest je jednym ruchem uwolnić i zaatakować kyusho – wrażliwy punkt na ciele przeciwnika. Gonnosuke udało się pokonać Musashiego nie zadająć mu poważniejszych ran.

Gonnosuke został następnie nuauczycielem sztuk walki klanu Kuroda z północnego Kyushu. Całkowicie odmieniony po spotkaniu z Musashim i doświadcznie boskiej wizji na górze Homan stowrzył wyjatkową sztukę walki kijem – Shinto (Shindo) Muso-ryu jojutsu – „Niebiańską Drogę Kija Muso”. Stowrzył też tajemny system pięciu metod (hiden hyo-i), który obejmował wszystkie techniki jego nowego stylu walki jo.

Shinto Muso-ryu

Wspomniana szkoła przez wiele pokoleń pozostawała wyłączną sztuką (oteme-waza) samurajów z klanu Kuroda. shiriashi hanjiroJej trzeci mistrz po Gonnosuke, Matsuzaki Kinueumon Tsunekatsu, dodał do curriculum Ittatsu-ryu hojo jutsu (wiązanie liną) i Ikkaku-ryu juttejutsu. Powoli pojawiły się kolejne elementy, wśród nich Shinto-ryu kenjutsu (walka mieczem) i Isshin-ryu kusarigama (walka sierpem z łańcuchem). Tanto jutsu (krótki kij) dodano po okresie Edo i upadku klasy samurajów.

Szkoła miała wielu mistrzów, wśród nich Shiraishi Hanjiro Shigeaki, którego dzieło jego uczniowie kontynuowali po śmierci mistrza (1 marca 1927). Do najlepszych z nich zaliczali się Uchido Ryohei, Nakayama Hakudo, Morita Kanya, Takayama Kiroku, Shimizu Takaji i Otofuji Ichizo.

Na początku dwudziestego wieku Uchida na krótko przeniósł się do Tokio, gdzie kilku członków Klubu Oficerskiego Marynarki uczył posługiwania się jo, następnie przeniósł sie do Shiba Koen.uchida ryohei Pośród temtejszych uczniów był Komita Takayoshi, jeden z założycieli Dai Nippon Butokukai, oraz mistrz kendo i iai, Nakayama Hakudo. Hakudo chciał zreformować stare Shinto Muso-ryu jo kata w ten sam sposóbm w jaki zmienił stary sytem iai, którego nauczył się od mistrzów miecza w byłej prowincji Tosa. System, który promował znany był później jako Shindem Muso-ryu iai. Wprowadzone przez Hakudo zmiany nie okazały się skutecznel Ryogoro, po krótkim czasie nauczania w Tokio wrócił na Kyushu, gdzie je kontynuował.

Shimizu Takaji, był bez wątpienia największym propagatorem ryu w drugiej połowie shimizu takajidwudziestego wieku. Shimizu uczył sie u Shirashi Hanjiro. Urodził się Meiji 29, zaledwie 29 lat po upadku szogunatu w 1868 r. Rodzina Shimizu przewodniczyła wiosce i kalnowych urzędniokom niższej rangi. Ojciec Takajiego prowadził sklep, matka zaś zmarła kiedy chłopiec miał 10 lat. Takaji był drugim spośród trzech synów, miał także jeszcze trzy siostry. Skończywszy szkołę pracował w fabrycę w Hakata. Jojutsu zaczął trenować w wieku siedemnastu lat, jako uczeń Shiraishi Hanjiro.

Według Matsui Kenji, Shimizu trenował jojutsu wcześnie rano z Otofujim. Po treningu pływali zwykle razem w Zatoce Hakata i odpoczywali przed udaniem sie do pracy. Trening odbywał się również pod nadzorem Takayamy z djo Fukuoka, gdzie Shimizu był młodszym instruktorem. W maju 1921 Shimizu oraz kilku bardziej doświadczonych uczniów dało pokaz jojutsu na festiwalu Dai Nippon Butokukai. Jednym z widzów był Kano Jigoro, twórca Kodokan judo. Kano, baczny obserwator i wielki miłośnik sztuk walki chciał zobaczyć więcej, Takayama i Shimizu dali mu więc prywatny pokaz, Prezentacja wywarła na nim ogromne wrażenie, zapytał więcm czy ktoś mógłby przyjechać do Tokio i uczyć walki jo w Kodokan. Ponieważ Shiraishi był już bardzo stary, inni zaś nauczyciele mieli wcześniejsze zobowiązania, Shimizu jako pierwszy został wzięty pod uwagę joko osoba, która mogłaby przeprowadzić się do Tokio aby uczyć tam walki jo.

saito katsuhiko and matsui kenji
Saito Katsuhiko i Matsui Kenji

W roku 1927 Shimizu dał pokaz jojutsu dla policji. W 1931 roku on, Otofuji Ichizo i Takayama Kiroku

ichizo otofujizaprezentowali jo podczas obchodów dzisiątej rocznicy wzniesienia świątyni Meiji Jingu. W tym samym roku poproszono Shimizu, żeby został instruktorem specjalnej jednostki tokijskiej policji, zostawił więc żone i dziecko pod opieką krewnych w Fukuoce i przeniósł sie do Tokio. Opuszczał rodzinę pełen smutku i obaw, czył jednak że to, co robi, jest ważne dla judoki, oficerów marynarki i policji. Jego studencji rekrutowali się spośród elity. W miarę jak przybywało uczniów, Shimizu stanął twarzą w twarz z dylematem.

Tradycyjny sposób nauczania jo kata przeznaczony był do szkolenia małych doborowych grup samurajów. Shimizu doszedł do wniosku, że należało wprowadzić jakieś zmiany w systemie szkolenia jego japońskich uczniów. Przedyskutowawszy tę kwestię z innymi mistrzami jojustu, stowrzył 12 podstawowych kihon. Gdy wprowadził kihon w Tokio, to samo zrobiono w dojo Fukouoka na Kyushu.

Kiedy Shimizu popularyzował jo w Tokio, ojczyzna jojutsu, Kyushi, także utrzymała swoją spuściznę w tej dziedzinie. Trening jojutsu stał się częścią programu nauczania sztuk walki w Fukuoka Agricultural School. Takayama przyczynił sie do popularyzacji jojutsu w prefekturach Echime, Hyogo i Shikoku. Po jego śmierci w roku 1929 na czele Fukuoka dojo stanął Otofuji.

Shimizu uczył wybranych uczniów w swoim Mumon Dojo i w akademii policyjnej, podczas gdy inni mistrzowie nauczali tej sztuki na Kyushi w dojo Fukuoka. W roku 1940 Shimizi wyruszył do okupowanej przez Japonie Mandżurii, żeby tam nauczać. Mimo, że liczba adeptów sztuki rosła niezwykle szybko, pozostawała ona wciąz zajęciem raczej egzotycznym w porównaniu z bardziej popularnymi kedno i judo. W roku 1940 Shimizu stanął na czeli Dai Nihon Jodo Kai, ruchu, który oficjalnie zmienił system z jojutsu na jodo. Ciekawostką może być fakt, że wielki mistrz judo Mifune Kyuzo był przez jakiż czas również uczniem Shimizu.

Elitaryzm trwał mniej więcej do roku 1955, kiedo to jojutsu zostało udostępnione szerszym kręgom. Według Patricka Linebergera decyzja ta była spowodowana znajomością Shimizu z Kano Jigoro,nakayama hakudo który zachęcał go do udostępnienia tej sztuki ludziom w charakterze środka treningu fizycznego, umysłowego i duchowego.

Kolejnym impulsem do propagowania jo był fakt, że po drugiej wojnie światowej jojutsu było jedną z niewielu sztuk walki nie zdelegalizowanych przez siły okupacyjne, ponieważ było wykorzystywane przez cywilną policję. Według Nishioka Tsuneo, właśnie dlatego wielu entuzjastów kedno w siłach policyjnych po wojnie zajeło się jo. Jo było następnie częścią szkolenia specjalnych jednostek policji zwanych kidotai. Shimizu uczył oficerów policji innego stylu, opartego na praktycznym zastosowaniu jo. Około roku 1965 otowrzył hombu (główne) dojo Renbujan. Kaminoda Tsunemori zajął się nauczaniem policji, podczas gdy Shimizu skoncentrował się nad upowszechnianiem jo poza jej szeregami.

Mając na uwadze zmiany, Shimizu zdecydował się zmienić nazwę jojutsu na jodo – „drogę jo”. Chciał on, tak jak twórcy innych form –do, by sztuka dotychczas przeznaczona jedynie do walki służyła również wyższym celom filozoficznym i duchowym. Należy jednak zaznaczyć, że prawidłowo ćwiczone jodo powinno oddawac jego pierwotny charakter.

Pod koniec lat sześćdziesiątych Shimizu pomógł w budowie świątyni Muso Gonnosuke Jinja na terenie Homan – świątyni Shinto na górze Homan. Jego aktywność propagowania jodo zaowocowała utworzeniem w latach sześćdziesiątych Międzynarodowej Federacji Jodo, obejmującej Europę, Stany Zjednoczone i Azję Południowo-Wshodnią. Na początku lat siedemdziesiątych Shimizu podróżował do Stanów Zjednoczonych i Malezji, rozpowszechniając sztukę jo na całym świecie.

Nagły wzrost popularności jojutsu związany jest z wydaniem w 1971 roku powieści „Miyamoto Musashi”, wcześniej publikowanej w gazetach w formie odcinków. Książka była w znacznej mierze fikcją literacką, ukazująca przyjaźń pomiędzy Gonnosuke i Musashim.

W 1975 roku zmarła żona Shimizu, niedługo po niej on sam – 22 czerwca 1978 (Showa 53).

Shinto Muso-ryu jest ćwiczone przez różne organizacje, wśród których jest między innymi Shindo Muso-ryu Hozon-kai, centrum treningów jodo. Kolejne miejsca powstawały po śmierci Shimizu, każde z nich rozwijało własny styl. Utworzono również Jodo-bu (sekcję jodo) w ramach Zen Nihon Kendo Renmei (All Japana Kendo Federation), choć jodo ćwiczone w Federacji Kendo jest nieco inne ze względu na wpływ współczensych technik używanych w kendo.

Techniki Jo

Jakie są cechy charakterystyczne Shinto (Shindo) Muso-ryu ? To pełna mocy sztuka, w której jo używane jest przeciwko mieczowi.

Jo może służyć do wykonywania uderzeń, cięć i pchnięć, wykorzystuje techniki walki mieczem, naginatą i włócznią. W przeciwieństwie do miecza w przypadku jo można używać obu końców broni, a także zmienic ma-ai (dystans) w zależności od sposobu trzymania kija, co sprawia, że w rękach mistrza jest to naprawdę niebezpieczna broń. Istnieje 12 kihon oraz 12 jo kata, które tworzy podstawe współczesnego Zen Nihon Kendo Renmei Jodo-bu (All Japan Kendo Federation Way of Jo Section). Adepci zaczynają od tandoku renshu – treningu indywidualnego, gdzie podstawy, czyli kihon, wykonuje się samodzielnie. Później następuje sotai renshu, trening w parach, gdzie partnerzy walczą odpowiednio kijem przeciwko mieczowi.

Meik Skoss opisując właściwe podejście do kata, pisze, że „cechą wszystkich ataków są rozluźnione ruchy i postawa, maksymalna koncentracja energia przypada dokładnie na moment uderzenia. Pozwala to na największą efektywność ruchu i zachowanie energii zapewnia ćwiczącemu pewień margines (yoyu), pomocny, gdy wydarzy się coś nieprzewidywalnego”.

Poza samą technika istnieje przekazywany ustnie wiersz, który nakazuje uczniom dążyć do tego, by stać się osoba, która nikogo nie krzywdzi, ponieważ w sercu jo jest strzała. („…Concentrate on being a person who causes no injury to others. Our teaching is: In the heart of the jo is an arrow.”)

Inne powiedzenie, którego sam sensei Shimizu nauczał swoich uczniów mówi, że jodo należy ćwiczyć by wzmocnić charakter. Powinno być ono niczym ster. Życie bowiem jest jak ocean, który można przepłynąć wieloma drogami. Trzeba wykorzystać jodo do tego, by obrać przez życie kurs tak prosty, jak to tylko możliwe. („Jodo should be done to build one’s character and that jodo should be like a steering wheel. The road is life. And there are all kinds of ways one can go down the road. Use jodo to steer as straight a course as possible through life”)

Źródło: Koryu.com

Autor: Wayne Muromoto